دولت الکترونیک

دولت الکترونیک

دولت الکترونیک

اصطلاح دولت الکترونیک که به طور جدی از دهة 1990 مطرح گردیده است، به عقیدة صاحبنظران میتواند مدلهای جدید حکومت را تکامل بخشد. دولت الکترونیک اطلاعات گسترده ای را از طریق اینترنت به شهروندان و بخش خصوصی ارائه میکند. اما نقش دولت الکترونیک صرفاً ارائة اطلاعات و خدمات نیست، بلکه میتواند علاوه بر ارتباط با شهروندان و بخش خصوصی، ارتباطات استراتژیکی بین سازمانها و بخش دولتی ایجاد نماید.

چنین تعاملی باعث بهبود همکاری بین سازمانهای دولتی شده و اجرای سیاستها و خط مشی های دولت را تسهیل مینماید.

دولت الکترونیک چیست ؟

تعاریف متعددی از دولت الکترونیک ارائه شده است، که در ادامه به چند مورد اشاره شده است:
  • فانگ (Zhiyuan Fang) در مقاله ای با عنوان دولت الکترونیک در عصر دیجیتال، «دولت الکترونیک» را شیوه ای برای دولتها به منظور استفاده از فناوریهای نوین که تسهیلات لازم را برای دسترسی مناسب به اطلاعات و خدمات دولتی با کیفیت بالاتری مهیا میسازد و فرصتهای بیشتری را برای مشارکت مردم در فرایندهای دموکراسی ایجاد میکند، تعریف می کند.
  • توربان (Efraim Turban) در کتاب فناوری اطلاعات در حوزه‌ مدیریت، «دولت الکترونیک» را استفاده از فناوری اطلاعات و به‌طور ویژه از تجارت الکترونیک برای ارائه‌ی اطلاعات و خدمات به گروه‌های زیر تعریف می¬کند. همچنین دولت الکترونیک می‌تواند بستری کارآمد برای تراکنش‌های تجاری با شهروندان و کسب‌و‌کارها و همین‌طور بدنه‌ خود دولت باشد.
    • شهروندان
    • شرکای تجاری و تأمین‌کنندگان (کسب و کارها)
    • کارکنان دولت

  • بنا بر تعریف سازمان همکاری و توسعة اقتصادی(OECD) اصطلاح «دولت الکترونیک» بر این مفهوم تمرکز دارد که دولت‌ها در همه‌ی حوزه‌های عملکرد و فعالیت خود از ابزارهایی که فناوری اطلاعات و ارتباطات در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد استفاده کنند. به‌طور ویژه، ابزارهای شبکه‌سازی که اینترنت و تکنولوژی‌های وابسته‌ی آن در اختیار دولت‌ها قرار می‌دهند.
  • اتحادیه اروپا (کمیسیون مجامع اروپایی) «دولت الکترونیک» را استفاده از تکنولوژیهای اطلاعات و ارتباطات(ICT) در مدیریتهای عمومی در ترکیب با تغییر سازمانی و مهارتهای جدید به منظور بهبود خدمات عمومی و فرایند های دموکراتیک وتقویت حمایت از خط مشی های عمومیف تعریف می کند.

دولت الکترونیک یکی از پدیده های مهم حاصل از به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات است که پیاده سازی آن تحولی بس عمیق در نحوه زندگی، اداره و رهبری کشورها داشته و ترکیبی از فناوری اطلاعات و شبکه اطلاع رسانی وب است که هدف آن، ارائه مستقیم خدمات به شهروندان، کارکنان دولت، بخشهای تجاری و سایر بخشهای دولت است.

قابلیت ارائة خدمات و اطلاعات عمومی اجتماعی، اداری، اقتصادی و … به شهروندان به صورت شبانه روزی و تمام وقت درتمام روزهای هفته، یکی از توانمندی های مهم دولت الکترونیک است و این خدمت رسانی بر مشارکت شهروندان با الگوی مشتری محوری تأکید مینماید.

دولت الکترونیک

مزایا و معایب دولت الکترونیک

توسعه دولت الکترونیک به صورت تکاملی است و در طول زمان رشد می کند تا ویژگی ها، خدمات وسازوکارهای جدید را نیز در بر بگیرد. مدلهای استقرار دولت الکترونیک اگرچه ازنظر تعداد مراحل استقرار با یکدیگر متفاوت به نظر می رسند ولی ماهیتاً وجوه مشترکی نیز دارند که باعث گردیده تا همگی آنها در پیاده سازی دولت الکترونیک موردتوجه قرار گیرند.

مقدمه فرایند توسعه و پیاده سازی دولت الکترونیک یک فرایند پویا و جامع است و باتوجه به اینکه شرایط کشورهای گوناگون جهان تا حدودی با یکدیگر متفاوتند و هریک از آنها از پیاده سازی دولت الکترونیک مقاصــد ویژه ای را دنبال می کنند، بنابراین، نمی توان یک روش یکتا را برای همه آنها تجویز کرد. بنابراین، فرایند توسعه دولت الکترونیک باید برپایه شناخت و تحلیل درست از شرایط محیطی انجام گیرد.


در پژوهشی که در سال 2002 میلادی توسط سازمان ملل انجام گرفته، یک مدل پنج مرحله ای برای پیاده سازی دولت الکترونیک مشخص شده است. سازمان ملل این مدل را برای تعیین وضعیت تکامل کشورها ارائه کرده و درعین حال میزان آمادگی آنها را برای پذیرش فناوری اطلاعات نشان می دهد. تاکید این مدل که نگرش کاربردی دارد بر روی کاربران و نیز نوع و تعداد خدمات ارائه شده به آنان متمرکز است.

مراحل استقرار دولت الکترونیک

شناسایی هرکدام از این گامها با بررسی وضعیت دولت الکترونیک در کشورهای عضو سازمان ملل و چگونگی توسعه آن در جهان صورت گرفته است. این گامها عبارتند از:

  • گام اول – پیدایش (ظهور): در این مرحله کشورها ازطریق ایجاد یک وب سایت کوچک در وب حضور می یابند. ادارات دولتی سایتهای اینترنتی خود را ایجاد می کنند. همچنین اطلاعات موجود بر روی این وب سایت ها شکل غیرکافی و ایستا دارند و به ندرت به روز می شوند و اطلاعات لازم برای نشان دادن نحـــوه دسترسی به خدمات به کاربران داده نمی شود. اطلاعات به طور معمول به شکل محصولات، خدمات، آدرسها و ارتباط با سایر وب سایتها است و در نهایت به شکل پاسخ دادن به سوالهای معمول قابل دسترسی است.
  • گام دوم – ارتقا (توسعه): اطلاعات موجود بر روی سایتها افزایش می یابند و سایتهای اینترنتی پویاتر می شوند. تعداد صفحات وب افزایش می یابند. اطلاعات به شکل پویا ارائه و دفعات به روز شدن آن زیاد می شوند. همچنین درجه تنوع اطلاعات و محتوای آنها بالا می رود و به شکل کاتالوگ، خبرنامه و موتورهای جستجو قابل دستیابی هستند.
  • گام سوم – تعامل : ارائه اطلاعات در این مرحله بر پایه نیاز مراجعان سازماندهی می شود و کاربران می توانند با پست الکترونیک یا پرکردن فرمهای الکترونیک با سازمان خود ارتباط برقرار کنند. در این مرحله ارتباط دوسویه رسمی بیشتری میان مشتریان و سازمان برقرار می شود. همچنین بانکهای اطلاعاتی با موتور جستجو در اختیار کاربران قرار می گیرد تا امکان تبادل اطلاعات با سازمان خود را بیابند. مشتریان امکان خودی کردن محصولات و خدمـــــات بر خط را خواهند داشت؛ یعنی، می توانند تنها محصولات و اطلاعاتی را ببینند که موردنیازشان است.
  • گام چهارم – تراکنش (تبادل): طی این مرحله، کاربران می توانند از خدمات به صورت برخط استفاده کنند، جهت دریافت خدمات و اطلاعات و محصولات روی خط مبلغ موردنظر خود را پرداخت کنند و معاملات مالی با امنیتی را به صورت برخط انجام دهند. ارتباطات در این مرحله به شکل زنجیره ای است کــــه بین خدمات و محصولات برقرار می شود تا بالاترین میزان رضایت کاربران تامین شود. به علاوه بر روی حریم افراد، تایید صحت ارتباطات، اعتبار تبادلات، یکپارچگی و عدم تکرار تمرکز می شود.
  • گام پنجم – یکپارچگی (ادغام): در این مرحله، همه خدمات و اطلاعات دولتی، به سادگی در اینترنت قابل دسترسی هستند. کلیه وظایف الکترونیک یکپارچه شده اند و در فضای الکترونیک خطوط متمایزکننده ادارات برداشته شده اند.

  1. Emerging Presence
  2. Enhanced Presence
  3. Interactive Presence
  4. Transactional Presence
  5. Seamless or fully integrated

دولت الکترونیک

مدل پنج مرحله ای سازمان ملل برای استقرار دولت الکترونیک

اشتراک گذاری پست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.